Piše: Gordon Babst

Zločin iz mržnje je relativno nova kategorija u zakonu koja ističe razliku između zločina protiv osobe ili njenog/njegovog vlasništva, motivisanog predrasudama prema određenoj grupi ili grupama, od istovetnog zločina počinjenog bez uticaja ovih predrasuda. Inicirajuće predrasude se odnose na rasnu, religijsku, i nacionalnu pripadnost, boju kože i kontroverzno pitanje seksualne orijentacije i rodnog identiteta.

Dok većina Amerikanaca, koji uglavnom negativno reagiju na rasne i verske predrasude, pozitivno gleda na stvaranje distinktne kategorije u zakonu koja se odnosi na zločine prouzrokovane željom da se povredi član određene grupe koja ima specifično rasno nasleđe ili religijska verovanja, uključivanje seksualne orijentacije i rodnog identiteta u ovu kategoriju često nailazi na prepreke. Mogući razlog tome jeste relativno nedefinisan društveni položaj lezbejki, gej muškaraca i transrodnih osoba u američkom društvu, ili pak, u slučaju rodnog identiteta, pitanje toga da li je podobno posmatrati silovanje ili nasilje u porodici, koji su već dobro definisani u krivičnom zakonu, kao zločin protiv žena motivisan mržnjom.

Iako kategorije "seksualna orijentacija" i "rodni identitet" ne specificiraju koje orijentacije i identiteti su zaštićeni (to jest, sve orijentacije i identiteti se podrazumevaju kada su te kategorije deo legislative o zločinima iz mržnje), često se smatra da te kategorije pružaju "specijalna" prava homoseksualnim i transrodnim osobama.

Izazov se sastojao u tome da se američka javnost uveri da zločini protiv lezbejki, gej muškaraca ili transrodnih osoba, motivisani animozitetom prema svim istopolno orijentisanim osobama ili prema homoseksualnosti uopšte, zaslužuju osudu, baš kao i zločini motivisani mržnjom zbog rasne pripadnosti ili religijskog verovanja.

Problem
Problem nasilja nad lezbejkama, gej muškarcima i svima onima koji odudaraju od "očekivanog" rodnog izražavanja je ozbiljan. Ovaj tip nasilja se još naziva i "gay bashing" i kao takav je prisutan širom sveta i u životima većine LGBTQ osoba.

Američka organizacija National Gay and Lesbian Task Force je 1984. objavila izveštaj u kojem je dokumentovana učestalost nasilja nad LGBTQ osobama u Sjedinjenim Američkim Državama. Na osnovu studije koja je obuhvatila gotovo dve hiljade gej muškaraca i lezbejki u osam gradova, izveštaj je pokazao da su gotovo sve/i učesnice/i studije doživele/i neki vid verbalnog ili fizičkog nasilja, ili uništavanje privatne imovine.

Lezbejke, gej muškarci i transrodne osobe mnogo ređe prijavljuju nasilje od ostalih grupa, najčešće zbog straha od policijske brutalnosti ili izlaska u javnost. Pojedini izvori navode da čak 90% svih slučajeva anti-gej nasilja bude neprijavljeno.

Kao odgovor na problem nasilja nad pripadnicima LGBTQ populacije, mnoge su organizacije, naročito po većim gradovima, formirale radne timove i patrole protiv nasilja koje za cilj imaju stvaranje sigurnog prostora za LGBTQ ljude, otvaranje dijaloga sa službenicima policije, i prikupljanje statistike o učestalosti zločina iz mržnje u LGBTQ zajednici. Druge organizacije nadgledaju proces suđenja da bi osigurale pravilnost suđenja osobama optuženim za zločin iz mržnje. Pojedine organizacije takođe organizuju kampanje za usvajanje legislative koja se tiče zločina iz mržnje.

Premda je pokret za unapređenje legislative amandmanima o zločinu iz mržnje počeo sredinom 1980-tih, pojedini izuzetno nasilni slučajevi zločina iz mržnje počinjeni nad LGBTQ osobama u toku 1990-tih su tom pokretu dali notu urgentnosti. Treba posebno pomenuti slučajeve kao što je brutalno ubistvo transrodnog Brandona Tine 1993. godine (ovo ubistvo je tema dokumentarnog filma Suzan Muske i Grete Olafsdotir " The Brandon Teena Story - Priča Brandona Tine" iz 1997., i filma Kimberli Pirs "Boys Don't Cry - Dečaci Ne Plaču"  iz 1999.), ubistvo Metjua Šeparda, studenta Vajoming koledža, 1998. godine, te ubistvo tekstilnog radnika Bili Džek Gejtera iz Alabame 1999. godine. 

Dobivši ogromnu medijsku pažnju, ova brutalna ubistva su učinila da problem anti-gej nasilja postane stvaran i vidljiv problem šire javnosti.

Danas, 29 američkih država i Distrikt Kolumbije (D.C.) imaju zakonske akte koji se odnose na zločin iz mržnje zbog seksualne orijentacije. Osam država takođe u okviru ovih akata uključuju i slobodu rodnog identiteta, dok sedamnaest država imaju zakone o zločinu iz mržnje koji ne uključuju eksplicitno ni seksualnu orijentaciju niti rodni identitet. Četiri države uopšte nemaju legislativu koja se odnosi na zločin iz mržnje.

Federalna legislativa o zločinu iz mržnje
Verovatno najbitniji korak u razvoju zakonskih akata o zločinu iz mržnje je usvajanje fedealne legislative o zločinu iz mržnje.

Zakon o Statistici zločina iz mržnje je usvojen 1990. godine, nakon što ga je Džordž Buš uvrstio u zakonik na javnoj ceremoniji u Rouz Gardenu Bele Kuće. To je bila prva ceremonija održana na toj lokaciji na kojoj su oficijelno pristustvovali i članice i članovi lezbejske i gej zajednice.

Ovaj zakon traži od službenika ustanova za sprovođenje zakona da, na volonterskoj bazi, sakupljaju i održavaju statističke podatke vezane za slučajeve zločina iz mržnje, uključujući i one motivisane predrasudama o seksualnoj orijentaciji, sa ciljem da se razmotri učestalost ovog problema i odluči o daljoj legislativi o zločinu iz mržnje. U 2001. godini, FBI je prijavio 9.730 slučajeva zločina iz mržnje od kojih je oko 14% bilo prouzročeno mržnjom zbog stvarne ili pretpostavljene drugačije seksualne orijentacije od heteroseksualne.

Zakon o Pojačanju kazni za zločin iz mržnje je usvojen 1994. godine i predstavlja verovatno najkontroverzniji aspekt bilo koje legislative o zločinu iz mržnje. Ovim zakonom se predlažu pojačane kazne za osuđene počinioce zločina iz mržnje. Međutim, seksualna orijentacija, rod i invaliditet u ovom zakonu nisu specifično izdvojeni kao kategorije koje podležu zaštiti.

Godine 2000. u američkom Senatu je predložen zakon pod nazivom Zakon o Prevenciji zločina iz mržnje, koji je kasnije revidiran i preimenovan u Zakon o Pojačanju lokalnog zakonodavstva. Da je bio usvojen, ovaj zakon bi eksplicitno uvrstio seksualnu orijentaciju, rod i invaliditet u kategorije pokrivene zakonom o zločinu iz mržnje, te bi uneo dozu uniformisanosti u nacionalnu legislativu o zločinu iz mržnje. Ovaj zakon bi takođe prepustio federalnom tužilaštvu slučajeve u kojima je zločin iz mržnje bio nasilan, ili se desio na federalnoj teritoriji, ili je direktno ugrozio ostvarivanje građanskih prava osobe. Ovaj zakon još uvek nije usvojen, ali je od tada konstantno predlagan na svim kongresnim godišnjim izborima.

Kritike pojačanja kazni
Kritičari legislative o zločinu iz mržnje smatraju da ova legislativa efektno čini određene grupe u američkom društvu više vrednima, obezvrednjujući druge grupe, budući da "isti" zločin počinjen nad pripadnicima grupe koja nije direktno zaštićena zakonom o zločinu iz mržnje ne zavređuje jednaku kaznu kao zločin počinjen nad članom zaštićene grupe.

Pojedini kritičari dalje zastupaju ideju da pojačane kazne kažnjavaju mišljenje, budući da drže da je jedina razlika između "običnog" zločina i "istog" tog zločina motivisanog predrasudom upravo ta predrasuda, a svi Amerikanci, pa čak i kriminalci, imaju pravo na slobodu izražavanja i ne bi trebali da budu kažnjeni zbog svog mišljenja.

Argumentacija za pojačanje kazni
Pobornici unapređenja legislative koja se odnosi na zločin iz mržnje bi mogli odgovoriti na gorepomenute kritike tako što će naglasiti da zločin motivisan mržnjom nikako nije "isti" zločin od onoga počinjenog bez animirajućih predrasuda. Zločin iz mržnje je potpuno drugačija vrsta zločina koja zahteva drugačiju reakciju od strane krivično-pravosudnih institucija, što uključuje i mogućnost strožije kazne. Naime, da nije bilo pokretačkog animoziteta - t.j. predrasude - do ovog zločina ne bi ni došlo. Štaviše, krivični zakon redovno sagledava motiv, npr. u slučajevima razlučivanja između ubistva s predumišljajem i ubistva iz nehata, iako je žrtva izgubila život u oba slučaja.

Možda je najbolji argument u prilog zakonodavstvu o zločinu iz mržnje to što su ti zločini ne samo napadi na individuu, već i na čitavu grupu čije je ta individua članica ili član. To su "zločini s porukom", uglavnom usmereni na ranjive grupacije.

Zločin iz mržnje ima za posledicu i to da zastrašuje, degradira i psihički negativno utiče ne samo na osobu koja je žrtva zločina, već i na sve članove grupe kojoj ta osoba pripada. Zločin iz mržnje uništava američko društvo tako što osnažuje negativne stereotipe o pojedinim grupama, implicirajući da su te grupe legitimne mete za napad.

Zakon protiv zločina iz mržnje podrazumeva da su svi Amerikanci jednaki i zaslužuju jednaku zaštitu. Ignorisanje zločina iz mržnje u sklopu zakona stvara utisak da država ne smatra bitnom činjenicu da su pojedine grupe Amerikanaca izdvojene i napadnute zbog društvenih predrasuda.

Postojanje zakonodavstva protiv zločina iz mržnje takođe uveliko otežava diskriminaciju žrtava zločina iz mržnje od strane članova krivično-pravosudnog sistema, uključujući policiju, tužilaštvo, sudije i porotu. Nakon donošenja zakona o zločinu iz mržnje, neće biti moguće da ovi funkcioneri žrtvu ne shvate ozbiljno ili da uvećaju efekat nasilja time što neće istražiti zločin ili neće krivično goniti počinioca po svim zakonskim okvirima samo zato što i oni sami dele iste društvene predrasude prema žrtvi nasilja i njenoj/njegovoj grupi.

Pokazatelji pristrasnosti u kriminalnim radnjama
Da bi odredili da li se radi o zločinu iz mržnje, obučeni službenici ustanova za sprovođenje zakona pregledaju niz faktora poznatih kao "pokazatelji pristrasnosti u kriminalnim radnjama". To mogu biti rasne, etničke ili kulturalne razlike, komentari ili pismene izjave, gestovi ili grafiti, članstvo u organizovanim grupama koje šire mržnju, kao i nedostatak drugih motiva.

Ovi faktori ukazuju na to da zločin nije bio nasumičan, te da je žrtva specifično izabrana upravo zbog njene/njegove rase, religije, ili seksualne orijentacije, na primer. Međutim, iako žrtva može tvrditi da je došlo do zločina iz mržnje, ili čak iako tužilac može podneti tužbu zbog navodnog zločina iz mržnje, to apsolutno ne znači da će sudija ili porota biti uvereni da se zaista radi o zločinu iz mržnje.

Između 1991. i 2000, na primer, Odeljenje za Pravdu je krivično gonilo samo 37 osoba zbog zločina iz mržnje. Ovo se najčešće dešava zbog nedostatka dokaza potrebnih da se slučaj preinači u težu optužbu sa ozbiljnijom kaznom, kao i zbog toga da se lakša krivična dela s blažom maksimalnom kaznom mnogo uspešnije procesuiraju.

Zločin iz mržnje protiv gejeva i lezbejki
Zločin iz mržnje na osnovu seksualne orijentacije nije najčešće prijavljivan tip zločina iz mržnje. Ovaj tip zločina čini oko 14% svih prijavljenih zločina iz mržnje. Međutim, u slučajevima kada dolazi do upotrebe nasilja, ovi slučajevi znaju biti vrlo brutalni, uključujući, između ostalog, korištenje bejzbol palice kao oružja, višestruko ustreljivanje, ili povrede nanesene nožem.

Ovakvo nasilje ukazuje na to da počinilac želi da u potpunosti uništi žrtvu, lezbejku ili geja, koja je izabrana isključivo zbog te želje za uništenjem, odnosno da se motiv počinioca može povezati sa pretnjama uništenjem usmerenim prema čitavoj lezbejskoj i gej zajednici.

Prevod: D. Sarzinski

< Prethodna		Sledeća >