Gde je feminizam u sajberfeminizmu?

utorak, 17 januar 2006 09:50

Indeks članka
Gde je feminizam u sajberfeminizmu?
Page 2
Sve strane

od Fejt Vajlding
Prva Sajberfeministička Internacionala je održana u Kaselu, u Nemačkoj, od 20-28.09. 1997., kao deo Hibridne radionice tokom izložbe savremene umetnosti ’Dokumenta X’. Nakon osam dana intenzivnog svakodnevnog rada na ovom događaju sa preko 30 učesnica, Fejt Vajlding se osvrće na značaj ovih diskusija i njihov uticaj na pokušaje da se definiše sajberfeminizam, ali i na argumente protiv njegovog definisanja. Dok ove on-line diskusije, naročito preko FACES liste, sadrže podatke putem kojih prakse sajberfeminstičkog pokreta postaju vidljive, Vajldingova istražuje načine na koje takva politika može biti prevedena u praksu za angažovanu (sajber)feminističku politiku na Internetu.
Protiv definisanja
Pitanje definisanja sajberfeminizma nalazi se u središtu, često kontradiktornih, savremenih pozicija žena koje rade sa novim tehnologijama i feminističkom politikom. Na primer, pozicija Sadi Plant u vezi sajberfeminizma označena je kao ’potpuno post-humana pobuna, revolt novog sistema koji obuhvata žene i kompjutere, protiv svetskih gledišta i materijalne stvarnosti koja i dalje pokušava da ih podčini. Ovo je savez ’dobara’ i njihovih gospodarica, savez između žena i mašina’ (1). Ova utopijska vizija revolta i udruživanja žena i mašina takođe je evidentna u ’Sajberfeminističkom manifestu za 21.vek’ grupe VNS Matriks: ’mi smo virus novog svetskog nereda/slamamo simboliku iznutra/saboterke uvreženih okvira velikog tatice/klitoris je direktan put u matriks..’ (2) Još jednu poziciju u ovoj debati predstavlja Rouzi Braidoti: ’...sajberfeminizam treba da razvije kulturu radosti i afirmacije...U današnje vreme, žene moraju preuzeti igru u sajber prostoru, makar samo zato da bi osigurale da džojstici (joy-stick) kauboja sajber prostora ne reprodukuju jednoznačnu falusokratiju pod maskom raznovrsnosti...’(3)
U saopštenju za javnost, izdatom za vreme sajberfeminističkih diskusija u Kaselu, objavljuje se: ’Prva SAJBERFEMINISTIČKA INTERNACIONALA izmiče zamkama definisanja sa različitim stavovima prema umetnosti, kulturi, teoriji, politici, komunikaciji i tehnologiji, na području Interneta.’ Ono što je nastalo iz ovih diskusija je pokušaj definisanja sajberfeminizma odbijanjem, koje je očigledno ne samo po intenzitetu argumenata, već po 100 antiteza koje su ovde zasnovane, na primer: ’ sajberfeminizam nije modni detalj/sajberfeminizam nije usamljen/sajberfeminizam nije ideologija, već posmatrač/sajberfeminizam nije teorija/sajberfeminizam nema granice/(4)...’ Ipak, razlozi onih koje odbijaju da definišu sajberfeminizam, iako se nazivaju sajberfeministkinjama, nagoveštavaju potpunu ambivalentnost u vezi onoga što doživaljavaju kao monumentalnu feminističku istoriju, teoriju i praksu. Osnovna tri pokazatelja te ambivalencije i njenog značaja za savremene okolnosti sa kojima se suočavaju žene zaokupljene tehnologijom zaslužuju podrobnije ispitivanje.

1. Odbacivanje ‘staromodnog’ feminizma (1970-ih)

Po ovom argumentu, ’staromodni’ feminizam (1970-ih) se označava kao monumentalan, često ograničavajuć (politički korektan), kao izazivač krivice, esencijalistički, anti-tehnološki, anti-seksualan i neprimenljiv na položaj žena u novim tehnologijama (sudeći po diskusijama u Kaselu, ovakvo shvatanje je rašireno u SAD i zapadnoj Evropi). Ironično, u praksi, sajberfeminizam je prihvatio mnoge strategije avangardnih feminističkih pokreta, uključujući i strateški separatizam (e-mail liste samo za žene, grupe samopomoći, grupe za chat, mreže, tehnički trening žena za žene), feminističku kulturnu, društvenu i jezičku teoriju i analize, stvaranje novih prezentacija žena na Internetu radi suprotstavljanja raširenim seksističkim stereotipima (feministički avatari, kiborzi, stapanje rodova tj.rodna fuzija), feminističku kritiku Interneta, strateški esencijalizam i slično. Odbacivanje istorijskog feminizma je problematično zato što se svrstava uz česte strahove, stereotipe i krivo shvatanje feminizma.
Zašto toliko mlađih žena (i muškaraca) u SAD (i Evropi) zna toliko malo o savremenoj ženskoj istoriji, da ne pominjemo ranije feminističke pokrete i filozofije? Deluje primamljivo upreti prst na obrazovni sistem i institucije koji istoriju žena, različitih etničkih grupacija i marginalizovanih grupa tretira kao podređene ’pravoj’ istoriji, gurajući ih u izdvojene kurseve i oblasti proučavanja. Ali problemi se nalaze još dublje. Politički rad na izgradnji pokreta je veština koju svaka generacija mora iznova učiti, uz pomoć iskusnijih praktičara/ki. Borba za održanje praksi i istorije otpora u današnje vreme je otežana zbog materijalne kulture koja se razvija novotarijama, brzinom, zastarevanjem, isčezavanjem, virtualnošću, simulacijama i utopijskim obećanjima tehnologije. Materijalna kultura ostaje zauvek mlada i čini da i nedavna prošlost deluje daleka i mitska. Dok mlade žene tek otkrivaju tehnološku ekonomiju, mnoge starije feministkinje nisu sigurne na koji način mogu da se povežu sa pitanjima žena koje rade sa novim tehnologijama, i kako da feminističke strategije prilagode okolnostima nove informacione kulture. Tada, problem sajberfeminizma postaje način na koji lekcije iz istorije treba da pripoji aktivističkoj feminističkoj politici koja je adekvatna za izlaženje u susret ženskim pitanjima u tehnološkoj kulturi.
Problem gubljenja istorijskog znanja i aktivnog povezivanja sa ranijim radikalnim pokretima nije svojstven samo feminizmu, već levičarskim pokretima uopšte. Dokazujući važnost poznavanja istorije ja ne odajem poštu momentima slave koja je prošla. Ako sajberfeministkinje žele da izbegnu pravljenje greški koje su feminstkinje ranije pravile, one moraju razumeti istoriju feminističke borbe. I ako žele da svoj uticaj prošire na polje Interneta i raspravljaju o problemima različitosti u generacijskim, ekonomskim, obrazovnim, rasnim, nacionalnim i eksperimentalnim okvirima, moraju tražiti koalicije i saveze sa različitim grupama žena koje učestvuju u integrisanom kolu globalnih tehnologija. Istovremeno, bliskost sa postkolonijalističkim studijama i istorijom imperijalističke i kolonijalističke dominacije, i otporom njima, jednako je važna za informisanu praksu sajberfeminističke politike.

2. Sajbergrrl-izam

Sudeći po brzom pretraživanju Interneta, jedna od najpopularnijih praksi koje žene trenutno obavljaju na Netu jeste ’sajbergrrl-izam’ (cybergrrl-ism) u svim svojim permutacijama: ’webgrrls’,’riot grrls,’’guerrilla girls,’ ‘bad grrls’ itd. Kao što Rouzi Braidoti (5) i druge često ističu, ironičan, parodijski, šaljiv, strastven, gnevan ili agresivan rad mnogih novih ’grrrl’ grupa je važna manifestacija nove subjektivnosti i kulturnog predstavljanja žena u sajber prostoru. Trenutno postoji velika raznovrsnost artikulisanja feminističkih ili pro-feminističkih praksi u ovim raznim ’grupama’ koje variraju od toga da ’svako ko je žensko može da pristupi’ mailing listama, do naučno fantastičnih, sajberpank i fempornografskih fanzina; antidiskriminatornih projekata; seksualnog egzibicionizma; transrodnih eksperimenata; lezbejskog separatizma; medicinske samopomoći; umetničke samopromocije; službe za rad i izlaske; kao i najobičnijeg hvalisanja. Sajbergrrli-zam uopšteno deluje kao da prihvata određenu dozu Net zajedništva, stav da ’sve što želiš da budeš i radiš u sajber prostoru je cool’. Uprkos uopštenom gunđanju protiv muškaraca, što prožima neke diskusije i sajtove, većinu sajber devojki kao da ne zanima uključivanje u političku kritiku položaja žene na Netu, umesto toga, one prihvataju nekakav anti-teorijski pristup koji, čini se, trenutno preovlađuje; one radije polako napreduju ka ispoljavanju sopstvenih ideja direktno kroz umetnost i interaktivne prakse.
Dok sajber devojke ponekad ilustruju (svesno ili ne) feminističke analize predstave žena u masovnim medijima, kao i strategije i rad mnogih feminističkih umetnica, one često nepromišljeno usvajaju i obnavljaju seksističke i stereotipne predstave žena iz popularnih medija, najpopularnije su slike superseksi fem kiborga, i nacrtane žene iz 50-ih, bez ikakve analize niti kritičke rekontekstualizacije. Za stvaranje pozitivnijih i kompleksnijih predstava o ženama koje probijaju rodne kodove koji dominiraju Internetom (i drugim medijima) potrebno je puno pametnih glava, a dostupna su bogata i sugestivna feministička istraživanja, koja variraju od kiborga Done Haravej, fluidne rodne performativnosti Džudit Batler, do kombinovanih rodova Oktavije Batler. Sve vrste hibridnih bića mogu da poremete stare binarne opozicije (muško/žensko).
Linije dometa sajber devojki su važne kao vektori ispitivanja, istraživanja, pronalazaka i afirmacije. Ali oni ne mogu zameniti rad koji je potreban da bi se identifikovale i promenile rodne strukture, sadržaji i efekti koje nove tehnologije imaju na žene širom sveta. Ako je tačno, kao što Sadi Plant tvrdi da ’ žene nisu ni približno odigrale tako neznatnu ulogu u pojavljivanju digitalnih mašina......žene su bile simulatorke, monterke i programerke digitalnih mašina,(6)’, zašto je onda tako malo žena na vidljivim liderskim pozicijama u elektronskom svetu? Zašto žena ima u tako malom broju među komjuterskim programerima, dizajnerima softvera, analitičarima sistema i hakerima, a čine većinu daktilografkinja, monterki čipova i instalacija, i rade poslove od manje stručnosti, kao operaterke koje održavaju globalne baze podataka? Zašto i dalje vlada uverenje da su žene tehnofobične? Nažalost, lekcija Ade Lovlejs pokazuje da iako su žene u velikoj meri doprinele stvaranju kompjutera i kompjuterskog programiranja, percepcija se nije promenila, ili stvarnost, ženskog položaja u vezi novih tehnologija. Bivanje ’lošom devojkom’ na Internetu samo po sebi neće promeniti status quo, iako predstavlja osvežavajuće momente delirijuma. Ali ako bi se grrrl energija i izumi udružili sa angažovanom političkom teorijom i praksom...Zamislite!
Zamislite sajberfeminističke teoretičarke zajedno sa plahovitim i oštroumnim grrrl Net umetnicama koje vizualizuju nove ženske predstave tela, jezika i subjektiviteta u sajber prostoru! Trenutno (u SAD) postoji mala saradnja između akademskih feminističkih teoretičarki, feminističkih umetnica, i popularne ženske kulture na Netu. Šta bi se desilo ako bi ove grupe zajedno radile na vizualizaciji i interpretaciji nove teorije, i širenju iste preko dostupnih popularnih formi? Zamislite korišćenje postojećih elektronskih mreža za povezivanje različitih grupa žena, korisnica kompjutera (uključujući radnice na telekominikacijama i daktilografkinje) u razmeni informacija o svakodnevnim uslovima rada i života na Netu; zamislite korišćenje ove informacione mreže kao akcione baze za izlaženje u susret problemima žena, radnica u globalnom rekonstruisanju rada. Ovakvi projekti bi mogli da isprepliću vizionarske i političke aspiracije sajberfeminizma.

3. Mrežno (Net) vizionarstvo

Kao što je navedeno u prethodnom eseju o političkom položaju sajberfeminizma, mnogo toga se može reći o sajberfeminizmu kao novom talasu feminističke prakse koji obećava i koji se može izboriti za tehnološki složene teritorije i skicirati nove pozicije za žene (7). Među mnogim sajberfeministkinjama postoji tendencija izlaženja u susret tehno-vizionarskim očekivanjima da će novi elektronski mediji ženama ponuditi novi početak za stvaranje novih jezika, programa, platformi, predstava, fluidnih identiteta i multi-subjektivnih definicija u sajber prostoru; da žene, zapravo, mogu da dekodiraju, ponovo dizajniraju i programiraju informacione tehnologije da bi doprinele da se njihov položaj promeni. Ovo mrežno vizionarstvo sajber prostor proglašava slobodnim prostranstvom u kome rodne uloge nisu važne - možeš biti šta god poželiš, bez obzira na ’prave’ godine, pol, rasu ili ekonomski položaj – i odbacuje fiksirane pozicije subjekta. Drugim rečima, sajber prostor se posmatra kao arena inherentno oslobođena od starih rodnih odnosa i borbi. Ipak, jako je važno prepoznati da novi mediji postoje u okviru društvenih okvira koji su već ustanovljeni u praksi i usađeni u ekonomsko, političko i kulturno okruženje koje je još uvek veoma seksističko i rasističko. Nasuprot nadanjima mnogih net vizionarki, Internet automatski ne poništava hijerarhije putem slobodne razmene informacija širom granica. Takođe, Net nije vizija bezrodnog; već su u njega upisani društveni pogledi na tela, pol, godine, ekonomiju, društvene klase i rase. Uprkos nesumnjivom doprinosu žena u stvaranju i razvoju kompjuterske tehnologije, današnji Internet predstavlja zonu koja istorijski potiče od sistema za ratne tehnologije, i trenutno je deo muških institucija. Nove mogućnosti koje se mogu zamisliti u okviru Neta najpre moraju prihvatiti i uzeti u obzir implikacije njegovog početnog sklopa i sadašnjeg političkog položaja. Svakako, unošenje reči feminizam u sajber prostor predstavlja radikalan čin, kao i pokušaji remećenja muških kodova proglašavanjem namere da se hibridizuje, provocira i remeti muški poredak u Net okruženju. Istorijski gledano, feminizam je oduvek podrazumevao opasna remećenja, tajne i eksplicitne akcije i rat sa patrijarhalnim uverenjima, tradicijama i društvenim strukturama, i nudio utopijske vizije sveta bez rodnih uloga. Politički mudar i afirmativan sajberfeminizam, može, koristeći mudrosti iz ranijih borbi, oblikovati politike remećenja čiji je cilj dekonstrukcija patrijarhalnih okolnosti koje produkuju kodove, jezike, predstave i strukture Neta.

< Prethodna		Sledeća >